Türk Edebiyatının Büyük Ustası
Haldun
Taner
Öykücü, oyun yazarı ve öğretim üyesi. Türk tiyatrosunda epik tiyatro türünün öncüsü ve modern öykücülüğün en zarif kalemlerinden biri.
01 Haldun Taner’in Hayatı
Haldun Taner, 1915 yılında İstanbul’da doğmuştur. Küçük yaşlardan itibaren iyi bir eğitim almış ve öğrenime büyük önem vermiştir. Galatasaray Lisesi'nde tamamladıktan sonra Almanya’ya giderek eğitime Heidelberg Üniversitesi'nde ekonomi ve siyasal bilimler alanında devam etmiştir. Sağlık sorunları nedeniyle bir süre sonra Türkiye’ye dönerek eğitimini burada tamamlamıştır.
Haldun Taner, hayatı boyunca hem yazarlık yapmış hem de akademik çalışmalarla ilgilenmiştir. Üniversitelerde ders vermiş; tiyatro ve edebiyat alanında birçok öğrenci yetiştirmiştir. Özellikle hikâye ve tiyatro alanında yazdığı eserlerle tanınmış ve Türk edebiyatında önemli bir yere sahip olmuştur.
"İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Alman Filolojisi ve Sanat Tarihi bölümlerini bitiren Taner, akademik disiplini sanatın estetiğiyle birleştiren nadir şahsiyetlerdendir."
Edebi Kişiliği ve Üslubunun İnceliği
Haldun Taner’in edebi kişiliğinin en önemli özelliği, sade ve anlaşılır bir dil kullanmasıdır. Yazdığı hikâyelerde genellikle günlük hayattan konuları ele alır. Karmaşık kelimeler yerine, herkesin günlük hayatta konuştuğu doğal bir Türkçeyi tercih eder.
Olayları anlatırken mizahı ve ince bir eleştiriyi birlikte kullanır. Okuyucuyu hem düşündürür hem de zaman zaman gülümsetir. Toplumdaki aksayan yönleri veya insanların hatalarını onları incitmeden, güldürerek anlatma konusunda çok ustadır.
Ayrıca gözlem gücü çok güçlü bir yazardır. İnsanların davranışlarını, toplumdaki değişimleri ve günlük hayatın detaylarını çok iyi fark eder ve bunları eserlerine yansıtır. Sokaktaki sıradan bir insanın sevincini ya da hüznünü en ince ayrıntısına kadar fark edip etkileyici bir şekilde kaleme alır.
Onun hikâyelerinde abartılı olaylar yerine, herkesin her an yaşayabileceği gerçekçi durumlar anlatılır. Hikâye kahramanlarını seçerken genellikle bizden birilerini tercih eder. Bu yüzden okuyucu, kitabı okurken kendinden bir şeyler bulabilir ve anlatılan olayları kendi yaşamış gibi hissedebilir.
Türk Edebiyatındaki Yeri
Hikâye türüne farklı bir bakış açısı getirmiş, klasik anlatımın dışına çıkarak daha özgün bir tarz oluşturmuştur. Aynı zamanda tiyatro alanında da önemli eserler vermiştir ve Türk tiyatrosunun gelişmesine katkı sağlamıştır.
Eserlerinde hem bireysel konuları hem de toplumsal olayları ele alması, onu diğer yazarlardan ayıran önemli özelliklerden biridir. Genel olarak Haldun Taner, Türk edebiyatında hem anlatım tarzı hem de ele aldığı konularla iz bırakmış önemli bir yazardır.
Epik Tiyatro
"Keşanlı Ali Destanı" ile Türk tiyatrosuna epik tiyatro anlayışını getirmiş, geleneksel Türk tiyatrosu ile modern tiyatroyu sentezlemiştir. 1950 sonrası Türk öykücülüğünün en belirgin yol göstericilerinden biri kabul edilir.
Kronolojik Yaşam Öyküsü
Doğum
İstanbul'da dünyaya geldi.
Eğitim Hayatı
Galatasaray Lisesi’nde eğitim gördü.
Almanya Yılları
Heidelberg Üniversitesi'nde eğitime başladı.
Türkiye'ye Dönüş
Sağlık sorunları nedeniyle ülkesine döndü.
Yazarlık Başlangıcı
Yazarlık hayatına başladı, ilk öykülerini yayımladı.
İlk Öykü
"Töhmet" adlı ilk öyküsü Yedigün dergisinde yayımlandı.
Edebiyatta Yükseliş
Hikâyeleriyle tanınmaya başladı, adını duyurdu.
Uluslararası Başarı
New York Herald Tribune öykü yarışmasında derece aldı.
Tiyatro Dönemi
Tiyatro eserleri yazmaya başladı ve başarılar kazandı.
Keşanlı Ali Destanı
Tiyatroda devrim yaratan eseri ilk kez sahnelendi.
Verimli Dönem
Hem hikâye hem tiyatroda en verimli yıllarını yaşadı.
Akademik Katkı
Dersler verdi, genç yazarlara rehberlik etti.
Vefat
7 Mayıs'ta İstanbul’da hayatını kaybetti.
Başlıca Eserleri
Hikâye Kitapları
-
Şişhane’ye Yağmur Yağıyordu
Şişhane’de meydana gelen küçük bir trafik kazasından yola çıkarak, o sırada orada bulunan farklı insanların hayatlarının birbirine nasıl bağlandığını anlatır.
-
On İkiye Bir Var
İnsanların birbirleriyle olan ilişkilerini ve modern dünyada değişen yaşam tarzlarını sade bir dille işler.
-
Ayışığında Çalışkur
Bir mahalledeki insanların birbirleri hakkındaki düşüncelerini, aralarındaki çekişmeleri ve günlük dedikoduları komik bir dille yansıtır.
-
Sancho’nun Sabah Yürüyüşü
"Sancho" adındaki bir köpeğin gözünden insanların hatalarını, garip huylarını ve toplumdaki adaletsizlikleri eleştirel bir şekilde anlatır.
Tiyatro Eserleri
-
Keşanlı Ali Destanı
İşlemediği bir suç yüzünden hapse giren ve çıktığında halk tarafından "kahraman" ilan edilen Ali’nin hikâyesini anlatır. Türk tiyatrosunun dünyaca ünlü en önemli eseridir.
-
Gözlerimi Kaparım Vazifemi Yaparım
Çok dürüst ve kurallara uyan bir adam ile çok kurnaz olan arkadaşının hayatını karşılaştırarak, toplumdaki adaletsizlikleri eleştirir.
-
Günün Adamı
Siyaset dünyasına girmeye çalışan dürüst bir profesörün, çevresindeki çıkarcı insanlar nedeniyle yaşadığı komik ve düşündürücü olayları konu alır.
-
Sersem Kocanın Kurnaz Karısı
Eski dönemlerdeki tiyatrocuların yaşadığı zorlukları ve eğlenceli olayları anlatan, tiyatro sanatını sevdiren bir oyundur.
Kişisel Bir Değerlendirme
"Haldun Taner hakkında yaptığım araştırmalar ve okuduğum eser sonucunda, onun toplumu çok iyi gözlemleyen ve her yaştan insanın anlayabileceği kadar sade yazan bir yazar olduğunu fark ettim."
"Özellikle insanların hatalarını ve toplumdaki eksik yönleri bizi kırmadan, mizah yoluyla anlatması beni çok etkiledi. Hem tiyatro hem de hikâye alanında yaptığı yeniliklerle edebiyatımıza önemli katkılar sağlamış çok değerli bir sanatçı olduğunu düşünüyorum."